Van den vos Reynaerde

12 september 2013

Ik kon niet wachten tot Philip geboren werd. Lang voordat ik van het bestaan van thuisonderwijs afwist, lang voordat er sprake was van een tweede kind, laat staan een vierde, wist ik dat ik mijn eerstgeborene zou vertellen over Beatrijs, Reynaert, Mariken, Brandaan, Gijsbrecht en honderd andere helden. Plus alle gedichten van Huygens.

Ach, ik zou het zo anders doen dan die saaie middelbareschoolmanier die me alle plezier in lezen had ontnomen. Ik zou het stof eraf blazen, de diamant blootleggen, de personages tot leven wekken. Gewoon náást school, als ouderbijdrage. We zouden citeren, naspelen, redetwisten en hij zou me dankbaar zijn, mijn zoon, voor zoveel fijne bagage.

Maar toen bleek dat drie jaar net wat te jong was voor het hemelse gerecht dat zich ten lange lesten heeft erbarremd over mij, en mijn benauwde veste. Bovendien kroop hij al achter de bank bij Theodoor Sleepboot; misschien was het dan ook te vroeg voor Moenen met het ene oog.

Nou ja, daarna kwam Jet. En toen bleken ze Winnie de Poeh leuker te vinden dan de verzamelde gedichten van Huygens. Ik heb het nog wel geprobeerd, zachtjes fluisterend: ‘Droom ik en is het nacht, of is mijn ster verdwenen…’ in hun oor, maar dan vroegen ze of ik de stem van Iejoor wilde nadoen. Moet ik nog vertellen dat daarna Cato geboren werd?

Maar nu was het eindelijk zo ver. Eerlijk gezegd was ik mijn voornemen alweer een beetje vergeten, ware het niet dat ik tegen deze aanliep.

Verhalen voor de vossenbroertjes, het langverwachte vervolg op Van den vos Reynaerde van Lida Dijkstra en Thé Tjong-Khing. Die leek me zo leuk. Maar dan moesten ze wel eerst de echte kennen.

Uit mijn vorige leven heb ik een aantal versies van de Reynaert in de kast staan, van deftig en saai tot vrolijk met gekleurde miniaturen, maar zelf vind ik dit de beste introductie.

De reeks Tekst in context van Amsterdam University Press is perfect voor iedereen die de oude meesterwerken wil leren kennen. Of voor iedereen die het verhaal al kent, maar gewezen wil worden op grappige of opmerkelijke dingen en wil begrijpen waarom het negenhonderd jaar geleden al mooi gevonden werd, en nu nog steeds.

Ik geef toe dat Philip en Jet niet de stralende ogen hadden die ik verwachtte toen ik zwaaiend met de boeken aankondigde wat we gingen doen. En ik mocht het al helemaal niet in het Diets voorlezen (‘Alsjeblieft, zeg. Er staat toch een vertaling bij?’). Maar halverwege het verhaal vonden ze het toch heel leuk. Er waren zelfs middagen dat zij wilden doorgaan terwijl ik wilde stoppen. Als je eenmaal bezig bent, is er zo veel te vertellen – en hoe meer je te weten komt, hoe meer je zelf in het verhaal ontdekt.

Na de echte Reynaert gingen we over op de rapversie.

Toen konden we eindelijk Verhalen voor de vossenbroertjes van hierboven lezen. Daar luisterde Cato ook gezellig mee; de oorspronkelijke Reynaert bevat -nachtmerrietechnisch- iets te veel seks en geweld voor een zesjarige. Met de Vossenbroertjes kreeg ze de gekuiste versie, een beetje anders en toch leuk. Met als bonus de tekeningen van Thé Tjong-Khing; bijna net zo mooi als een Middeleeuwse miniatuur.

  • Bij gebrek aan enthousiasme bij mijn eigen kinderen had ik u graag mijn mooiste Diets laten horen, maar ik ben op het moment niet zo goed bij stem. Als pleister op de wonde hier het beginnetje van de Reynaert zoals het ongeveer geklonken moet hebben.
  • Tekst in context heeft tot nu toe elf werken in de reeks, van Karel ende Elegast tot Max Havelaar. Veel delen bevatten niet de complete tekst, maar een grote selectie van het besproken werk, met telkens een samenvatting van de overgeslagen stukken. Oorspronkelijk bedoeld voor middelbare scholen, maar hartstikke geschikt voor particuliere geïnteresseerden – zonder de waterige, verbleekte, zoveel-mogelijk-gortdroge-informatie-op-één pagina-met-lekker-veel-kaders-tekst die veel schoolmethodes kenmerkt. Achterin staan vragen die je jezelf zou kunnen stellen, van simpel tot best ingewikkeld. Mocht je daarmee aan de slag willen, maar onzeker zijn over je antwoorden, dan is er bij ieder deel een docentenaanvulling van 30 pagina’s antwoorden en uitleg.
  • De rapversie is van Charlie May, Reinaert de vos… gerapt, isbn 9789025110765.
  • Philip en Jet hebben zelf nog een Reynaertvariant gelezen:  RotVos! een vertelling van Frank Pollet. Zij vonden het wel aardig, maar ik was er niet kapot van. Het boek is een modern spiegelverhaal van het origineel, over schoolkinderen die een feest geven waarop een van de kinderen (een jongen die Rein heet) niet uitgenodigd is. De directeur van de school heet Noël Leeuwenhart en de rest van de kindernamen zijn ook varianten op het origineel. Mij iets te gemakkelijk. Bovendien niet zo geweldig geschreven.
  • Alle 3469 verzen van de Reynaert staan online, hier op de dbnl. Als achtergrond kun je er de informatie op literatuurgeschiedenis.nl bij nemen.
  • Als je er helemaal geen genoeg van kunt krijgen, is er nog de deftige versie van Lulofs: Van den vos Reynaerde, isbn 9789065506757. Of deel 1 van de recentere Reynaert in tweevoud, bezorgd door Bouwman en Besamusca, isbn 9789035123922. Die gebruiken ze ook in het wetenschappelijk onderwijs.

Geschiedenis

3 oktober 2008

History through the ages, a record of time

Met een Gouden Griffel voor een geschiedenisboek en de Week van de Geschiedenis voor de deur leek het me een mooi moment om te vertellen wat wij zoal doen aan dit onderwerp. Laat ik vooropstellen dat ik het erg belangrijk vind dat onze kinderen veel geschiedenis meekrijgen. 1)  Historisch besef is nodig om de alledaagse dingen in perspectief te plaatsen, om voor jezelf te bepalen wat echt belangrijk is. Iets kan nu met grote koppen in de krant staan, maar het kan zo weer voorbij zijn – in het nieuws van vandaag wordt morgen de vis verpakt. Als je weet wat er in de loop der tijd gebeurd is en wat van wezenlijk belang geweest is, kun je ook makkelijker je mening vormen over vandaag.

Maar het is vooral ook zo’n leuk onderwerp. Weggevoerd worden in de verhalen, wegzinken in de woorden,  je verplaatsen in mensen van andere tijden, meegruwen met oorlogen, meejuichen met overwinningen en ontdekkingen, plekken bezoeken waar het allemaal heeft plaatsgevonden.

Ik was eerst van plan om de geschiedenis chronologisch te brengen: van Julius Civilis tot vandaag, zeg maar. Maar dat bleek hier niet helemaal te werken. Er zijn zo veel tijdsperioden die tussendoor langskomen, de Tweede Wereldoorlog die aan de praat te pas komt, een voorleesboek als Heidi, dat zich afspeelt in de 19e eeuw, een bezoek aan Delft, waar de Tachtigjarige Oorlog alomtegenwoordig is, een dagje Muiderslot. Alles riep weer nieuwe interesses op waar de kinderen zich in stortten, vragen die we samen opzochten, rollenspellen die ze wekenlang speelden.

Zoals de Grieks-Romeinse fascinatie, waarbij de kinderen maandenlang de werken van Hercules naspeelden en we de boeken van Simone Kramer verslonden met alle verhalen over Perseus, koning Midas en natuurlijk Pegasus – voor Jet. We gingen we naar het Rijksmuseum van Oudheden, schreven de Griekse en Romeinse namen van de goden op: Zeus/Jupiter, Minerva/Pallas Athena, kleiden Medusa’s en papier-machéeden Griekse strijdhelmen.

Griekse strijdhelm van papier-maché

Als Philip dan met boeken over het Romeinse Rijk kwam aanzetten, wilde ik niet zeggen: ‘Nee, we zijn nu met de hunebedden bezig.’

Dus we laten de chronologie voor wat ie is en maken voortdurend uitstapjes naar andere periodes. Om toch alles in een context te plaatsen zodat de kinderen een idee krijgen van verhoudingen, maken we gebruik van een tijdbalk. Er zijn oneindig veel manieren om zo’n lijn te maken, maar wij gebruiken er twee.

We zijn begonnen met één gezamenlijke tijdlijn aan de binnenkant van een oude behangrol (een smalle, van een behangrand). Als je die uitrolt, kun je goed zien hoe ontzettend lang geleden het was dat Mozes met het Israëlieten door de woestijn liep, terwijl het relatief nog niet zo lang geleden was dat je zelf geboren werd – ook al lijkt dat wel een eeuwigheid. Om het concreter te maken, hebben we ook een Geschiedenis van Philip en Jet gemaakt; een tip uit een van de eerste hoofdstukken van het boek De wereldgeschiedenis in een notedop van V.M. Hillyer.

De geschiedenis van Philip (tot januari 2008)

De geschiedenis van Jet (tot januari 2008)

Inmiddels heeft Philip naast de behangrol ook een eigen tijdlijnboek. Ik wilde iets wat handzaam en duurzaam was en wat de kinderen zelf konden invullen. In Nederland heb ik ze niet kunnen vinden, maar in Amerika heb je een paar soorten tijdlijn in boekvorm. Ik heb uiteindelijk gekozen voor een Record of Time van deze uitgever, het boek dat hier bovenaan staat. 2)  Daarin staan gelinieerde bladzijden met jaartallen, waarop je gebeurtenissen kunt invullen. Zoals hier, naar aanleiding van ons Chinese projectje.

Tijdlijn ingevuld

Philip vult dus feiten in uit boeken die we gelezen hebben of plaatsen die we bezocht hebben, maar ook de geboorte- en sterfdata van familieleden. Dan is het wel speciaal om bijvoorbeeld te zien dat mijn oma, die Philip goed gekend heeft, geboren is in het jaar dat de Titanic uitvoer.

Het boek heeft achterin ook een aantal blanco landkaarten om de gebeurtenissen zowel in tijd als in plaats te kunnen vastleggen. Jet krijgt haar eigen tijdlijnboek als ze echt goed kan schrijven.

Kaart van het oude China

Voor momenten van luwende fascinaties, als de kinderen uit zichzelf geen interesse tonen in een bepaalde periode, heb ik vier boeken waar we beurtelings uit lezen. In deze boeken staan de geschiedenisverhalen wel chronologisch geordend:

  • Lang geleden, de geschiedenis van Nederland in 50 voorleesverhalen, van Arend van Dam
  • De wereldgeschiedenis in een notedop, van V.M. Hillyer
  • Honderd eeuwen: groot vertelboek uit onze geschiedenis, van Cornelis Wilkeshuis
  • Hoe het vroeger was: groot vertelboek uit onze geschiedenis, ook van Cornelis Wilkeshuis

Wat mij betreft zijn het de beste boeken op dit terrein. De laatste drie zijn alleen nog tweedehands te krijgen, maar ik vind dat er geen moderne equivalenten van bestaan. Ik probeer ook van iedere periode mooie historische jeugdliteratuur te vinden, zoals op deze lijsten van Kjoek te vinden is. En verder zijn we allemaal nogal dol op de stripreeks Van Nul tot Nu, die ook chronologisch en accuraat is. Hier staat een rijtje kinderboeken over geschiedenis op mijn eigen boekenlijst.

Nog een laatste tip: vergeet vooral niet te kijken naar Verleden van Nederland, een reeks documentaires naar aanleiding van van de recentelijk vastgestelde canon van Nederland.  De serie wordt vanaf 12 oktober uitgezonden.

———————————

Voetnoten

1) Ik vind het dan ook onbegrijpelijk dat geschiedenis in het primair onderwijs niet meetelt voor de citotoets. Scholen mogen kiezen of ze wereldoriëntatie (geschiedenis, aardrijkskunde en natuuronderwijs) in de citotoets opnemen, maar als ze dat al doen, telt het niet mee voor de score (zie ook dit overzichtje over de citotoets). De hele ‘verplichte’ geschiedeniscanon ten spijt kun je dus gewoon de basischool verlaten zonder iets van Willem van Oranje te weten.

Terug

2) Ik heb het boek niet bij de uitgever gekocht, maar bij Christianbook.com; een goedkoper alternatief, zeker met een kortingscode die altijd wel ergens via google te vinden is.

Terug