The day after

7 september 2012

Het was zo geweldig, mam.’

Hij was vrijgezel, I might add.

(De video eindigt een tikkie abrupt, maar ik laat hem staan omdat hij zo gezellig eighties en live is. De overslaande tweede stem. En aan het begin die videoletters en het logo van Juuuuh ziet maarrr. Voor de volledigheid hieronder nog het hele liedje. Ik had toch niks te doen. Het is wel een saaiere albumversie, maar dan kun je hem tenminste tot het einde meezingen. ‘Girokaarten bijbestellen, vergeet de vuilniszakken niet!’ Schattig toch.)

Uit naastenliefde

10 november 2011

Gisteren in de Volkskrant:

Telkens als het onderwerp in het nieuws is en iedereen op radio en televisie het werkwoord ‘euthanaseren’ in de meest prachtige vervoegingen gebruikt, moet ik denken aan Van Kooten en De Bie. ‘En dan nog meneer Van der Kamp. Daar heb ik dus ook de euthanasie mee bedreven.’

Omdat sommige dingen in de loop der jaren alleen maar mooier worden.

Omdat er zo weinig liedjes over historische gebeurtenissen gaan.

Omdat de tekst na dertig jaar nog steeds actueel is.

Omdat er genoeg stof in zit voor minstens een dag thuisonderwijs.

Omdat het vandaag 73 jaar geleden is.

Omdat je er ook na duizend keer luisteren nog kippenvel van krijgt.

Daarom. Et rüsch noh Kristallnaach.

Omdat ik me kan voorstellen dat niet iedereen het Keuls vloeiend beheerst, staat hier een vertaling van de tekst.

En hier reportage van TIME. De Kristallnacht in twaalf beelden met woorden.

Levende geschiedenis

4 november 2011

Als de dagen weer gaan korten, heb ik altijd zo’n behoefte aan mooie verhalen. Ik ben blij dat ik op een plek woon waar we seizoenen meemaken, geen landklimaat met zes maanden veertig graden en zes maanden min twintig. Ieder jaargetijde heeft z’n betovering, maar de herfst is wel extra lekker. De schoonheid, de geuren. Alles is zowel melancholisch als zinnelijk, wegstervend als verwachtingsvol. Zelfs the cold November rain is charmant.

En dan verhalen, hè. Goeie films, ontroerende boeken, echte vertellers. De fijnste uren in de collegebanken vond ik die in het najaar, ’s morgens met een plastic bekertje koffie hoorcollege Middeleeuwen. Mijn moeder heeft dat als ze terugdenkt aan de meester van de vijfde klas, die zo geweldig kon voorlezen. Altijd wegdromen, altijd te weinig tijd.

Gelukkig zijn er nog heel wat meesters en juffen te vinden die hun verhalen de wereld in strooien. Je kunt een mooie film of roman tot je laten spreken, maar ook verhalen pakken die echt gebeurd zijn: geschiedenis.

Op de lijstjes bovenaan de pagina staan geschiedenisboeken voor kinderen van alle leeftijden, maar ik wou nou eens een suggestie doen voor na de kindertijd. Ik kom namelijk nog steeds mensen tegen die denken dat geschiedenis saai is, of moeilijk.

Neem de reeks Ooggetuigen van Geert Mak en René van Stipriaan. Daar is niks saais aan. De titel zegt alles: het zijn ooggetuigenverslagen van mensen die erbij waren; die met eigen ogen alle spannende, ontroerende, alledaagse en bijzondere dingen hebben gezien waarvan wij soms alleen nog een jaartal weten.

Zoals de telegrafist van de Titanic, die opschreef hoe hij de laatste uren op de boot meemaakte. En Julius Caesar, die vertelt hoe hij de winter van 54 voor Chr. beleefde, ter hoogte van Maastricht. Of iemand die verslag doet van een Antwerpse hagenpreek met duizenden toehoorders in 1566.

Lees vooral het verhaal van Faedo, een leerling van Socrates, die erbij was toen zijn meester de gifbeker dronk. Faedo en zijn medestudenten hadden moeten huilen, waarop Socrates zei: ‘Wat doen jullie nu, raren.’ Hij vertelt hoe Socrates nog even rondliep, totdat het gif zijn benen zwaar maakte en hij moest gaan liggen.

En wat te denken van Constantijn Huygens, die in 1630 twee ‘aanstormende schildertalenten’ tipt, een zekere Jan Lievens en Rembrandt van Rijn. Onthoud die namen, daar gaan we meer van horen.

Het begon met Ooggetuigen van de vaderlandse geschiedenis en inmiddels zijn er vele delen verschenen: van wereldgeschiedenis tot Gouden Eeuw en onlangs De jacht op het meesterwerk, een verzameling reportages uit de kunstgeschiedenis die een beetje doet denken aan De aap van Rembrandt. Het mooie van deze bundels vind ik dat de verslagen allemaal zo menselijk zijn. Niet van horen zeggen, maar echt opgeschreven en daarna verzameld, voor ons vertaald en gebundeld.

Tot slot wil ik je meenemen naar de hoorcolleges van mijn lievelings-verteller: professor Herman Pleij. Niemand kan zo prachtig uitweiden, zijpaadjes inslaan en even gemakkelijk weer terugkomen op de hoofdroute als hij. Gooi er een kwartje in en je hebt de hele avond plezier.

Ik heb drie piepkleine stukjes neergezet van zijn hoorcollege Middeleeuwen. Ik weet dat de Middeleeuwen doorgaans niet bekendstaan als de meest sprankelende periode in onze geschiedenis, maar laat je eens verrassen. Niet met het idee ‘dit moet ik onthouden’ of: ‘hoe zat het ook alweer met de symboliek in de Mariken van Nimwegen’. Alleen luisteren en je laten vermaken.

De volgende fragmenten gaan over het beeld dat veel mensen van de Middeleeuwen hebben: schranspartijen in kastelen, carnavaleske toestanden, ongerepte natuur. Je zit zo in de collegebanken met je plastic bekertje koffie, of achterin de klas bij de meester van de vijfde. Hij staat voor je:

En ik kondig hem voor je aan met de beginregels uit Karel ende Elegast:

Vraye historie ende al waer
Maghic u tellen. Hoerter naer!

Ons beeld van de Middeleeuwen – de braderie:

Stank in de Middeleeuwen:

Verveling in de Middeleeuwen:

Nu segghet Amen allegader.

———

Klassiek met kinderen

26 oktober 2011

Woensdagavond is de nieuwe zaterdagavond. In pyjamaatjes op de bank, gewassen haren, chips en cola, want De Tiende van Tijl komt op televisie.

Tijl Beckand is een contemporaine Leonard Bernstein – die in de jaren zestig iedereen liet luisteren naar The New York Philharmonic met zijn Young People’s Concerts. Tijl is de symbiose van Willem O. Duys en Cruys Voorbergh die met hun begeistering en zoetgevooisde docentenstemmen de verhalen vertelden achter, naast en door klassieke muziek heen.

We hadden Frank Groothof met zijn opera’s in theater en muziekboeken, we hadden de klassiekemuziekreeks van Gottmer en we hadden deze cd-verzameling al jaren in huis.

Maar iemand die op televisie mooie verhalen vertelt bij mooie muziek, die hadden we nog niet. Dus kijken vanavond: 20.30 uur op Nederland 3.

Als je in de overzeese rijksdelen woont, dan kun je De Tiende van Tijl ook online bekijken. Alvast de eerste aflevering.

—-

Het is geen nieuws dat ik erg van Leonard Cohen houd. Zijn muziek, teksten, die stem, de sfeer die hij oproept. Voor deze kun je me wakker maken. Of me ermee laten inslapen. Ik zet hem niet dagelijks op, maar dat had zomaar gekund, want hij verveelt me niet snel. Het maakt niet uit of ik verdrietig ben, opgewekt, ongelukkig, verliefd, in zomer of winter, alleen of samen.

Als je hiernaar luistert, is hij ook weer huiveringwekkend mooi en actueel. Je verruilt Manhattan voor Oslo, Berlin voor Utøya en het hadden de verongelijkte, macabere woorden van Anders Breivik kunnen zijn.

Play it again, Sam.

They sentenced me to twenty years of boredom
For trying to change the system from within
I’m coming now, I’m coming to reward them
First we take Manhattan, then we take Berlin

Complete tekst op leonardcohen.com