Op niveau

23 december 2008

‘Hoe weet je of je kind op niveau zit?’

Het is meestal niet de eerste vraag die gesteld wordt (die gaat doorgaans namelijk over ‘het sociale’, waarvoor ik ter geruststelling ook onze pagina met uitjes bijhoud), maar hij staat wel in de top drie: ‘Hoe houd je bij of er geen hiaten ontstaan?’

Als je thuisonderwijs geeft, zijn er geweldig veel bronnen waaruit je kunt putten. Omdat ik merk dat het ontwikkelingsniveau van thuisonderwijskinderen vergeleken met dat van schoolkinderen nogal leeft, zal ik een paar van die bronnen prijsgeven. Omwille van de leesbaarheid beperk ik me tot het basisonderwijs en een klein aantal links.

Het basisschoolboek

Zo is daar het Basisschoolboek, een naslagwerk met de actuele leerstof die kinderen aan het eind van de basisschool idealiter gehad zouden moeten hebben. Gerangschikt per vak beslaat het alle kerndoelen van het primair onderwijs – van taal en rekenen tot aardrijkskunde en verkeer. Hier kun je voorbeeldpagina’s inzien.

Dan zijn er natuurlijk de kerndoelen zelf, de onderwijsdoelen waarnaar basisscholen moeten streven. Omdat deze vrij abstract en globaal zijn, bestaan er ook zogenaamde tussendoelen, concreet uitgewerkte suggesties voor het onderwijs.

Die tussendoelen staan hier. Onder het kopje ‘leerlijnen’ kun je de vakken Nederlands tot en met bewegingsonderwijs aanklikken, en per vak doorklikken naar ‘leerlijn’. Laat je vooral niet ontmoedigen door het massieve schema. Het zijn letterlijk streefdoelen; ik schreef al eerder dat wereldoriëntatie niet meetelt voor de citotoets. Bovendien lijken de doelen vaak ingewikkelder dan ze zijn. Soms zijn ze zo voordehandliggend, dat je er zelf niet opgekomen was er een kerndoel van te maken: een kind van zes jaar (eind groep 2) dient bijvoorbeeld te weten dat je een boek van voor naar achter leest, een bladzijde van boven naar beneden en dat er verschillende soorten boeken bestaan  (leerlijn 4). Ik wil maar zeggen: de angst voor hiaten hoeft niet te overheersen.

In sommige gevallen is het trouwens ook heel simpel om te zien waar je kind mee bezig is. Wanneer je bij het thuisonderwijs werkboeken gebruikt, voor rekenen bijvoorbeeld, dan staat het niveau gewoon op de omslag: boekje 2A, 2B enzovoorts. Weet je dus in welk leerjaar je kind bezig is.

Als je ervan houdt, kun je op deze site citotoetsen per vak vinden – linkerkolom bovenaan. Op dit gedeelte van de site staan nog veel meer oefentoetsen.

Voor een overzichtelijke opsomming per jaargroep en onderwerp kun je ook op deze site kijken. Je klikt op de groep waarin je kind zou zitten, vervolgens op het schoolvak en je ziet precies welke stof er in dat jaar op school aangeboden wordt. Vol oefeningen en niveautesten.

Speciaal voor het vak rekenen is er ook een site met de ondertitel ‘Wat je kind moet weten’. Deze staat hier en biedt, naast een overzicht per leerjaar, in de rechterkolom rekenmateriaal aan. Daar kun je bijvoorbeeld zien dat het rekenen in groep 3 beperkt blijft tot plus- en minsommen tot 10.mijn-kind-groep-4

De boekenreeks Mijn kind in groep… van ThiemeMeulenhoff geeft een globaal jaarbeeld van het hele schoolaanbod. Per groep (alleen voor de groepen 1, 2, 3, 4 en 8) is er een boek waarin wordt uitgelegd wat een kind op school zoal aangeboden krijgt.

De vraag is natuurlijk: hoe belangrijk is het dat je kind precies hetzelfde jaarschema aanhoudt als zijn schoolgaande leeftijdsgenoten? Is het nodig om je dochter in week 12 het woord neus te leren omdat haar vriendinnetje in groep 3 dat ook op dat moment leert? Of om de verkeersborden pas op haar negende uit te leggen, omdat dat volgens het schoolrooster zo past? Ook als ze er op haar vijfde al naar vraagt,  terwijl ze bij je achterop de fiets zit?

Al die ontwikkelingsoverzichten kunnen van pas komen, maar het mooie van thuisonderwijs is dat je zo flexibel kunt zijn, dat je dochter na neus meteen verder kan lezen als zij daar aan toe is. Op haar derde. Of op haar achtste. Maar niet per se in week 12 van groep 3. Wanneer je de achtergrondkennis zo kunt toepassen dat je kind floreert, denk ik dat niemand zich zorgen hoeft te maken over het niveau.

Geschiedenis

3 oktober 2008

History through the ages, a record of time

Met een Gouden Griffel voor een geschiedenisboek en de Week van de Geschiedenis voor de deur leek het me een mooi moment om te vertellen wat wij zoal doen aan dit onderwerp. Laat ik vooropstellen dat ik het erg belangrijk vind dat onze kinderen veel geschiedenis meekrijgen. 1)  Historisch besef is nodig om de alledaagse dingen in perspectief te plaatsen, om voor jezelf te bepalen wat echt belangrijk is. Iets kan nu met grote koppen in de krant staan, maar het kan zo weer voorbij zijn – in het nieuws van vandaag wordt morgen de vis verpakt. Als je weet wat er in de loop der tijd gebeurd is en wat van wezenlijk belang geweest is, kun je ook makkelijker je mening vormen over vandaag.

Maar het is vooral ook zo’n leuk onderwerp. Weggevoerd worden in de verhalen, wegzinken in de woorden,  je verplaatsen in mensen van andere tijden, meegruwen met oorlogen, meejuichen met overwinningen en ontdekkingen, plekken bezoeken waar het allemaal heeft plaatsgevonden.

Ik was eerst van plan om de geschiedenis chronologisch te brengen: van Julius Civilis tot vandaag, zeg maar. Maar dat bleek hier niet helemaal te werken. Er zijn zo veel tijdsperioden die tussendoor langskomen, de Tweede Wereldoorlog die aan de praat te pas komt, een voorleesboek als Heidi, dat zich afspeelt in de 19e eeuw, een bezoek aan Delft, waar de Tachtigjarige Oorlog alomtegenwoordig is, een dagje Muiderslot. Alles riep weer nieuwe interesses op waar de kinderen zich in stortten, vragen die we samen opzochten, rollenspellen die ze wekenlang speelden.

Zoals de Grieks-Romeinse fascinatie, waarbij de kinderen maandenlang de werken van Hercules naspeelden en we de boeken van Simone Kramer verslonden met alle verhalen over Perseus, koning Midas en natuurlijk Pegasus – voor Jet. We gingen we naar het Rijksmuseum van Oudheden, schreven de Griekse en Romeinse namen van de goden op: Zeus/Jupiter, Minerva/Pallas Athena, kleiden Medusa’s en papier-machéeden Griekse strijdhelmen.

Griekse strijdhelm van papier-maché

Als Philip dan met boeken over het Romeinse Rijk kwam aanzetten, wilde ik niet zeggen: ‘Nee, we zijn nu met de hunebedden bezig.’

Dus we laten de chronologie voor wat ie is en maken voortdurend uitstapjes naar andere periodes. Om toch alles in een context te plaatsen zodat de kinderen een idee krijgen van verhoudingen, maken we gebruik van een tijdbalk. Er zijn oneindig veel manieren om zo’n lijn te maken, maar wij gebruiken er twee.

We zijn begonnen met één gezamenlijke tijdlijn aan de binnenkant van een oude behangrol (een smalle, van een behangrand). Als je die uitrolt, kun je goed zien hoe ontzettend lang geleden het was dat Mozes met het Israëlieten door de woestijn liep, terwijl het relatief nog niet zo lang geleden was dat je zelf geboren werd – ook al lijkt dat wel een eeuwigheid. Om het concreter te maken, hebben we ook een Geschiedenis van Philip en Jet gemaakt; een tip uit een van de eerste hoofdstukken van het boek De wereldgeschiedenis in een notedop van V.M. Hillyer.

De geschiedenis van Philip (tot januari 2008)

De geschiedenis van Jet (tot januari 2008)

Inmiddels heeft Philip naast de behangrol ook een eigen tijdlijnboek. Ik wilde iets wat handzaam en duurzaam was en wat de kinderen zelf konden invullen. In Nederland heb ik ze niet kunnen vinden, maar in Amerika heb je een paar soorten tijdlijn in boekvorm. Ik heb uiteindelijk gekozen voor een Record of Time van deze uitgever, het boek dat hier bovenaan staat. 2)  Daarin staan gelinieerde bladzijden met jaartallen, waarop je gebeurtenissen kunt invullen. Zoals hier, naar aanleiding van ons Chinese projectje.

Tijdlijn ingevuld

Philip vult dus feiten in uit boeken die we gelezen hebben of plaatsen die we bezocht hebben, maar ook de geboorte- en sterfdata van familieleden. Dan is het wel speciaal om bijvoorbeeld te zien dat mijn oma, die Philip goed gekend heeft, geboren is in het jaar dat de Titanic uitvoer.

Het boek heeft achterin ook een aantal blanco landkaarten om de gebeurtenissen zowel in tijd als in plaats te kunnen vastleggen. Jet krijgt haar eigen tijdlijnboek als ze echt goed kan schrijven.

Kaart van het oude China

Voor momenten van luwende fascinaties, als de kinderen uit zichzelf geen interesse tonen in een bepaalde periode, heb ik vier boeken waar we beurtelings uit lezen. In deze boeken staan de geschiedenisverhalen wel chronologisch geordend:

  • Lang geleden, de geschiedenis van Nederland in 50 voorleesverhalen, van Arend van Dam
  • De wereldgeschiedenis in een notedop, van V.M. Hillyer
  • Honderd eeuwen: groot vertelboek uit onze geschiedenis, van Cornelis Wilkeshuis
  • Hoe het vroeger was: groot vertelboek uit onze geschiedenis, ook van Cornelis Wilkeshuis

Wat mij betreft zijn het de beste boeken op dit terrein. De laatste drie zijn alleen nog tweedehands te krijgen, maar ik vind dat er geen moderne equivalenten van bestaan. Ik probeer ook van iedere periode mooie historische jeugdliteratuur te vinden, zoals op deze lijsten van Kjoek te vinden is. En verder zijn we allemaal nogal dol op de stripreeks Van Nul tot Nu, die ook chronologisch en accuraat is. Hier staat een rijtje kinderboeken over geschiedenis op mijn eigen boekenlijst.

Nog een laatste tip: vergeet vooral niet te kijken naar Verleden van Nederland, een reeks documentaires naar aanleiding van van de recentelijk vastgestelde canon van Nederland.  De serie wordt vanaf 12 oktober uitgezonden.

———————————

Voetnoten

1) Ik vind het dan ook onbegrijpelijk dat geschiedenis in het primair onderwijs niet meetelt voor de citotoets. Scholen mogen kiezen of ze wereldoriëntatie (geschiedenis, aardrijkskunde en natuuronderwijs) in de citotoets opnemen, maar als ze dat al doen, telt het niet mee voor de score (zie ook dit overzichtje over de citotoets). De hele ‘verplichte’ geschiedeniscanon ten spijt kun je dus gewoon de basischool verlaten zonder iets van Willem van Oranje te weten.

Terug

2) Ik heb het boek niet bij de uitgever gekocht, maar bij Christianbook.com; een goedkoper alternatief, zeker met een kortingscode die altijd wel ergens via google te vinden is.

Terug

Eigenlijk wil ik niet overtuigen door zwaktes in het schoolsysteem te accentueren, maar door de kracht van thuisonderwijs voor zich te laten spreken. Desalniettemin vind ik dit filmpje toepasselijk.

Juist nu de roep om meer toetsen toeneemt, denk ik dat het belangrijk is om te kijken waar het welbeschouwd om gaat. Bij de citotoets telt het onderdeel wereldoriëntatie (geschiedenis, natuurwetenschappen en aardrijkskunde) niet mee voor de eindscore: eigenlijk hechten we dus geen waarde aan een goede algemene ontwikkeling. Je kunt wel twintig toetsen per jaar afnemen, maar als de kwaliteit van het onderwijs niet toeneemt, sta je het paard achter de wagen te spannen.

Het origineel van dit filmpje staat op de website van Tom Chapin